26 januari 2022

132 - uit het radionieuws van 26-1-1962: naar de maan

De moderne tijd breekt aan. Het ANP meldt om 8 uur dat de Amerikaanse kustwacht “een lichtboei in gebruik heeft genomen die zijn energie krijgt van een kleine atoomgenerator. De boei kan 10 jaar achtereen blijven branden.”
Daar zou ik wel eens een schematische tekening van willen zien. Want in die boei moet dus een klein atoomcentraletje (?) zitten. Een mirakel. Dit is voor het eerst dat ik van zoiets hoor.
Ook modern, maar tegelijk aandoenlijk is het nieuws dat de Amerikanen vandaag (vrijdag) een satelliet hebben gelanceerd die op weg gaat naar de maan. “Als alles goed blijft gaan arriveert hij maandagmiddag half vier op de maan. Bij de landing zal de Ranger 3 een vaart hebben van 10.000 km per uur.”  Vlak voor de landing worden 1800 foto’s gemaakt en teruggeseind, “en wordt een seismografisch instrument uitgeworpen dat met een vaart van 240 km moet landen en 30 dagen in werking moet blijven.”
Arriveren met een vaart van 10.000 km noem ik geen landing. Dat is meer een inslag. En ook 240 km lijkt me geen prettige landingssnelheid voor een seismograaf. Ik mag hopen dat ze dat ding in een skippybal hebben verpakt. (spin-off van ruimtevaartonderzoek: de skippybal)

25 januari 2022

131 - uit het radionieuws van 25-1-1962: bier

Het radionieuws opent de dag met een opvallende mededeling: “President Kennedy is van plan Robert Weaver, een neger, in zijn kabinet op te nemen, als het congres de instelling van een departement van stedebouw en huisvesting goedkeurt. Het zal dan de eerste keer zijn dat een neger deel gaat uitmaken van het Amerikaanse kabinet.” 
Dat heb ik even nagezocht en jawel, het congres stak er een stokje voor. De Republikeinen aangevuld met Democraten uit zuidelijke staten stemden tegen. Vier jaar later lukte het Lyndon Johnson wel. Weaver was in zijn kabinet de eerste zwarte minister.

Verder binnenlands nieuws. “Het aantal deelnemers aan de jeugdspaarwet, het zogenaamde spaarplan ‘de Zilvervloot’, wordt geschat op 400.000. Het spaartegoed bedroeg ongeveer 160 miljoen gulden.” Dat is gemiddeld 400 gulden per jeugdige deelnemer. Dat is veel. Ik heb er zelf ook aan meegedaan. Als je een jaar of zo niet aan je spaargeld zat, kreeg je een paar procent rente extra. Maar 400 gulden, no way.

s-Avonds meldt het ANP dat het bierverbruik in ons land met ongeveer 8 procent is gestegen naar 26 liter per hoofd van de bevolking. Een half litertje per week, babys en oma’s incluis? Is dat zorgelijk? Het ANP: “Ons bierverbruik ligt ver achter bij andere landen. In België is het vijfmaal zo groot.” Ik vermoed dat we de laatste 60 jaar op de Belgen wel iets zijn ingelopen.

24 januari 2022

130 - uit het radionieuws van 24-1-1962: Henk Hofland

Algerije en Nieuw Guinea. Deze twee onderwerpen domineren het nieuws vandaag totaal. In de marge wat gemengde berichten. Berichten over de jaren 60 als opmaat voor de nieuwe tijd, of als afronding van wat voorbij is. Bij het overlijden van de weduwe Trotski wordt wat over vroeger verteld. Leon Trotski, die in 1940 als balling in Mexico werd vermoord. Icoon van een voorbije tijd, zo lijkt het. Maar  over 10 jaar zal het linkse deel van west Europa zich opnieuw opdelen in Leninisten, Trotskisten, Maoïsten, gewone communisten of gewone PSP-ers. Met leiders als Marcus Bakker en de heren Lek en Spek.
De nieuwe tijd dringt zich op in het bericht dat er 120.000 kentekenbewijzen zijn afgegeven in 1961. 20% meer dan het jaar ervoor. Het land loopt langzaam vol met blik. Oudenrijn was nog een rotonde met stoplichten, maar dat zou snel veranderen.
Het team van Saab gaat de rally van Monte Carlo winnen. Precies 50 jaar later is Saab failliet.
De heer H.J.A.Hofland krijgt de Anne Frankprijs uitgereikt, een aanmoedigingsprijs voor ‘jonge’ schrijvers. Er staat niet bij dat Henk Hofland (1927) binnenkort 35 wordt. Hij overleed in 2016, bijna 89, en was productief tot op zijn sterfbed. Met zo'n lange carrière is 35 nog jong.

Foto: Jac. de Nijs / Anefo - Nationaal Archief

23 januari 2022

129 - uit het radionieuws van 23-1-1962: aardrijkskunde

De bewoners van het eilandje Tristan de Cunha is een nieuw eiland aangeboden, zo meldt het ANP. Ze moesten weken geleden vluchten omdat de vulkaan het verder leven daar onmogelijk maakte. Sindsdien verblijven de 264 eilanders in een oud legerkamp in het Engelse graafschap Surrey. Brrr. Een Brits gouverneur van de West-Indies heeft hen nu het eilandje Rum-Cay in de Caribische zee aangeboden. Ik zou zeggen, doen.
In Duitsland speelt het raadsel rond het vliegtuigje dat gisteren pamfletten uitstrooide boven het grensgebied van Oost- en West-Duitsland. Het bleek een speciale editie van het Albanese partijblad waarin Oost-Duitsers werden opgeroepen zich tegen de politiek van Sowjet-premier Chroestsjof te verzetten. Ook redes van de Albanese premier Hoxha waren afgedrukt. Opnieuw toont Albanië zich het buitenbeentje van het communistische blok.
Ik herinner me een collega-student geografie die het land begin jaren 70 bezocht. Hij bleek voorzitter van de Vereniging Nederland Albanië. Hoe word je dat, was mijn directe reactie, licht jaloers over zo’n uitzonderlijke reisbestemming. Hij was, zei hij, op zijn 10e begonnen met een aardrijkskundig boek over alle landen van de wereld, alfabetisch gerangschikt. Het eerste land dat moest worden beschreven was Albanie. Na 10 jaar was hij nog steeds met dat land bezig.

foto:  Tristan de Cunha

22 januari 2022

128 - uit het radionieuws van 22-1-1962: kloostermoppen

Maandag 22. Blue Monday in 1962. Maar daar hoor je ANP niet over. Wel over dat in Paramaribo een grote demonstratie heeft plaatsgevonden tégen de stroming die onafhankelijkheid wenst. Georganiseerd door het ‘vrouwencomité anti-onafhankelijkheid nu’. Het comite wil de vlag van Suriname vervangen om de verbondenheid met Nederland zichtbaarder te maken.
Een ander bericht waar mijn oog op valt betreft het werk aan de Martinikerk in Groningen. Daar zijn 11e eeuwse muurrresten gevonden. Archeologisch veldwerk, terpenonderzoek meer speciaal, bracht me begin jaren 70 op het Groningse platteland. Sindsdien heb ik er een zwak voor. Het is kaal en vlak, maar juist in heel kleine hoogteverschillen tekent zich enorm veel geschiedenis af. Een dijkje, een terpje, een stroomrugje. Sommige van die terpen zijn 2000 jaar oud ! En dat alles bezaaid met kleine Romaanse kerkjes uit de 11e ,12e en 13e eeuw. Die dingen staan daar 800 tot bijna 1000 jaar in weer en wind.  Die jongens in het noorden zijn het eerste begonnen met het bakken van bakstenen. Knalrode kloostermoppen, dat schoot lekker op. Respect voor Groningen en zijn Ede Staal die zong: “Dat is mien láánd, mien Hoogeláánd.”

20 januari 2022

127 - uit het radionieuws van 20-1-1962: sabreur

Weinig internationaal nieuws, deze zondag de 21e. Dat komt goed uit, want op de zondagen bericht de Radionieuwsdienst ANP ons altijd over sport en over de verkeersongevallen van het weekend. Alsof er door de week niet wordt gebotst. Ook dit weekeinde was het volop raak: 5 fietsers en één voetganger verspreid over het hele land die, gegrepen door auto’s, ter plekke of in het ziekenhuis overleden.
Vier auto-autobotsingen met dodelijke afloop. De botsing van een bus met een rangeerlocomotief leidde tot elf gewonden maar (nog) geen doden.
Een onbedoeld bruggetje naar de sport vormt het bericht in het blokje ‘AUTOMOBILISME’. De Rally van Monte Carlo is gestart en dat betekent dat vanuit 8 hoofdsteden samen 350 wagens onderweg zijn naar de Rivièra. Vandaag is de Griekse equipe uitgevallen:
“Bij het nemen van een bocht in de buurt van Zagreb reed de auto tegen een grote steen. Ze werd zwaar beschadigd.”
Mijn oog blijft hangen bij ze. Is auto vrouwelijk? Het doet zo ouderwets aan.
En wat te denken van dit sportnieuws. "SCHERMEN: De Haagse sabreur Kardolus heeft in de residentie voor de 4e maal de bevrijdingsbeker gewonnen. In de finale van het sabeltournooi bracht hij het tot 5 gewonnen partijen.”
Dadelijk eens kijken of Wordfeud dat slikt: sabreur.

20 januari 2022

126 - uit het radionieuws van 20-1-1962: Maidentrips

Het ANP bericht om 8 uur: “De KLM heeft de beschikking gekregen over een twaalfde DC-8 straalvliegtuig. Het toestel kreeg de naam ‘Albert Schweitzer’ en arriveerde gisteravond op Schiphol.” Klinkt bekend. Daar heb ik mee gevlogen, met de Albert Schweitzer. Of ben ik in de war met een rondvaartboot die Albert Schweitzer heet en die hier door de grachten vaart. Een kleine zoekactie leert dat de KLM er bijna 15 jaar mee heeft gevlogen en 'de kist' eind 1976 heeft verkocht aan African Safari Airways. Opvallende bestemming. Ter nagedachtenis aan Albert Schweitzer.

Ook in Frankrijk een maidentrip. “Het nieuwe vlaggeschip van de Franse koopvaardij, de 'France', is gisteren uit Le Havre vertrokken voor zijn eerste reis. Met 1800 passagiers aan boord waaronder de echtgenoten van president de Gaulle en premier Debré.”
Ik houd mijn hart vast als ik over dergelijke feestelijke proefvaarten hoor. Gedoemd om te mislukken, neer te storten, vast te lopen, lek te slaan. De 'France’ - wat een originele naam- is veilig gebleken . Deze ‘paquebot transatlantique’ heeft tot 2009 gevaren, na omgedoopt te zijn tot de ‘Norway’ in 1979 en tot ‘Blue Lady’ in 2006. Ik dacht altijd dat schepen herdopen tot ongeluk leidt. Net als het niet kapot slaan van de champagnefles bij de doop, zoals de Costa Concordia overkwam. Raar, want zelfs ik weet al mijn hele leven dat je zo’n fles met de glassnijder even moet voorkrassen. Dan doet ie het altijd.

19 januari 2022

125 - uit het radionieuws van 19-1-1962: spreeuwen tellen

De Fries Nationale Partij is ter ziele. Voorzitter Binnema heeft zijn functie neergelegd na onenigheid met de overige bestuursleden. Die hebben toen besloten de FNP op te heffen met de mededeling dat “de beginselen van de FNP bij de Friezen niet voldoende weerklank vinden.” Is toen het streven naar een vrij en onafhankelijk Fryslan voorgoed een zachte dood gestorven?

En dan een ongeloofwaardig bericht. De spreeuwenplaag bij Amsterdam CS is dit jaar groter dan ooit. De zwermen die in de bomen neerstrijken zijn zo groot “dat dikke takken onder hun gewicht bezwijken.” En gij gleuf dah? Een dikke tak breekt als je er 100 kilo aan hangt (en dan moet je nog stevig wrikken, maar alá). Eén spreeuw weegt 70 gram, dus er moeten meer dan 1400 spreeuwen op een tak rusten om hem met 100 kilo te belasten. Als iedere spreeuw 5 cm opeist dan moet op één tak 70 strekkende meter beschikbaar zijn voor de vogeltjes. En dat biedt één tak niet. 25 meter kan, maar dan houdt het op.
Kletskoek dus, Radionieuwsdienst ANP. Broodje aap van een Amsterdamse geinponem. Eerst zien, dan geloven.

18 januari 2022

124 - uit het radionieuws van 18-1-1962: Gerrit Achterberg

17 Bomaanslagen zijn er gisteren in Parijs gepleegd. En sinds de jaarwisseling zijn al meer dan 200 mensen omgekomen. De Algerijnse kwestie begint danig uit de hand te lopen.

En dan om 13.00 uur het volgende bericht: “In zijn woning in Oud Leusden is gisteravond overleden de dichter Gerrit Achterberg. Hij was 56 jaar. De heer Achterberg publiceerde zijn eerste bundel in 1931. Voor zijn werk ‘En Jezus schreef in het zand’ kreeg hij de PC Hooftprijs.”

Ik ken geen werk van Achterberg, dus enige onderzoek is gepast. Behept met ‘zielsziekte’ leidde hij een tragisch leven, lees ik. De moord op zijn hospita leidde tot een tbs veroordeling. Hier het eerste deel van het gedicht ‘Werkster’ van Gerrit Achterberg.
Zij kent de onderkant van kast en ledikant,
ruwhouten planken en vergeten kieren,
want zij behoort al kruipend tot de dieren,
die voortbewegen op hun voet en hand

Zij heeft zichzelve aan de vloer verpand
om deze voor de voeten te versieren,
van dichters, predikanten , kruidenieren
want er is onderscheid van rang en stand 

17 januari 2022

123 - uit het radionieuws van 17-1-1962: om de Kaap

Alle nieuws op de radio staat al dagen lang in het teken van Nieuw Guinea. Luns heeft de papoea’s zelfbeschikkingsrecht beloofd. Soekarno vindt dat wij uit dat deel van Indonesië moeten ophoepelen en wel per direct. Het Nederlandse standpunt wordt buiten ons land niet omarmd, to put it mildly. Vandaag kondigt Egypte aan het Suez kanaal voor Nederlandse schepen te sluiten. Moeten we net als Jan van Riebeek weer om de Kaap om bij onze bezittingen te geraken.

In eigen land zorgen van meer alledaagse aard. Het VVD kamerlid Zegering Hadders wil een rijbewijs voor bromfietsers.
“Hij noemde het al te dwaas dat 2 miljoen mensen op bromfietsen rijden zonder dat de minste zekerheid bestaat dat ze enig besef hebben van de verkeersregels.” Dat verbaast me. Ik ga er van uit dat praktisch iedere Nederlander ergens rond zijn 12e het verkeersdiploma heeft moeten halen. Op het mijne staat dat ik in juli 65  ‘met lof’  ben geslaagd.
In Tiel zijn van drie, die gisteren uit het Utrechtse Huis van Bewaring ontsnapten,  er twee, waaronder Gerrit de Stotteraar, weer in de kraag gegrepen. Ze hadden in Utrecht ieder een fiets ‘weggenomen’ en waren naar familie in Tiel gereden.
Wat aandoenlijk. Klim je over de muur, neem je een fiets weg en ga je 45 km fietsen. Zou wel willen weten of ze bij Vianen de Lek zijn overgegaan of met de pont bij Culemborg of Beusichem. Is korter, maar ook link natuurlijk. R-r-r-rustig weertje hè, p-p-p-pontbaas.

16 januari 2022

122 - uit het radionieuws van 16-1-1962: gastarbeiders

De voorzitter van Groningse kamer van Koophandel spreekt in zijn nieuwjaarsrede de hoop uit dat de aardgasvondsten aldaar leiden tot een bedrijvigheid die vergelijkbaar is met wat de steenkoolwinning Zuid Limburg heeft gebracht.
Dat is bij hoop gebleven, kunnen we nu vaststellen. Een stiller gebied dan noord Groningen is moeilijk te vinden in ons land.

Het parlement heeft vastgesteld dat nu ook gehuwde Italianen welkom zijn als ongeschoolde gastarbeider. Daarnaast gaan de grenzen open voor Griekse, Portugese en Ierse gastarbeiders. Het doet me denken aan mijn zondagmiddagen halverwege de jaren zestig als er van 2 tot 4 zendtijd voor gastarbeiders was op de radio. Iedere nationaliteit kreeg 20 minuten, waarin nieuws uit de regio werd afgewisseld met muziek. Soms werd er veel gepraat, jammer, soms was er veel muziek. Vooral de Joegoslaven stalen mijn hart. Op Balkanmuziek droomde ik de grens over. Onnavolgbare mooie klanken uit Montenegro of Macedonië.
Je moest het doen met die radio; er was bij ons nog geen grammofoon in huis voor 45 of 33 toeren. Alleen 78 rpm. Hangen voor de radio dus, en wachten op muziek.

's -Avonds laat heeft het ANP nog een fijn bericht voor het slapen gaan. Drie gevangenen zijn vanavond ontsnapt uit het Utrechts Huis van Bewaring. Eén van hen is een Amsterdammer die al verscheidene keren is uitgebroken. Hij heeft de bijnaam Gerrit de Stotteraar.
Weltetetetrusten.

15 januari 2022

121 - uit het radionieuws van 15-1-1962: een gewapend treffen

De hele dag nerveuze nieuwsberichten en extra nieuwsuitzendingen vanwege een gewapend treffen tussen Nederland en Indonesië.
Wat is er gebeurd? Enkele Indonesische ‘motortorpedoboten’ werden op de radar gespot toen ze met grote snelheid naar het vaste land van Nieuw Guinea voeren. Dit gebeurde in de Etna baai, tussen Fak Fak en Merauke. Nederlandse patrouilleschepen waren snel ter plaatse en onderschepten de indringers, waarop die het vuur op de Nederlanders openden. Onze patrouilleboten beantwoordden dit vuur en brachten een Indonesisch schip tot zinken en schoten een ander in brand. Uit het grote aantal opgepikte drenkelingen en rubberboten werd geconcludeerd dat een invasiepoging was verijdeld.
Na een dag van verwarrende berichten klinkt het om half elf s-avonds: “Dankzij de grote waakzaamheid en paraatheid van onze strijdkrachten is de invasiepoging volledig mislukt.”
De koppige strategie van Luns blijkbaar ook. Hup, Holland, hup. Maar Kennedy heeft al laten weten dat dit zo niet verder kan.

14 januari 2022

120 - uit het radionieuws van 14-1-1962: rocket science

Weinig nieuws op de radio, deze zondag de 14e , of het moeten de sportuitslagen zijn. Die zijn er plenty.
De meeste aandacht gaat uit naar de EEG landbouwpolitiek waarin vanmorgen een doorbraak is bereikt na 22 uur vergaderen. Vicevoorzitter Sicco Mansholt is erg content: “een weg terug is niet meer mogelijk”.

En dan het bulletin van half tien: “De Amerikanen hebben tevergeefs geprobeerd de 37e Ontdekker-kunstmaan in een baan om de aarde te brengen. De tweede trap van de raket werkte niet.” Mooi woord ‘kunstmaan’, voor wat we nu satelliet noemen.
Opvallend van de ruimtevaart is dat - ook nu nog - het vaak als symbool van het menselijk vernuft wordt ingezet. Zo van: ze kunnen wel een mens naar de maan sturen, maar netjes een garnaal pellen, ho maar. Mensen grijpen terug naar een technisch hoogstandje uit 1969. Waarom niet iets dichter bij huis gezocht. Bijvoorbeeld: ze zetten de hele KB op één USB stick, en ze naaien zo het hart van een varken in je lijf, maar snel en modern een fietsband plakken, ho maar.

13 januari 2022

119 - uit het radionieuws van 13-1-1962: 'rotmof'

Begin januari is de tijd van de nieuwjaarsredes. Opvallend is dat bijna dagelijks de ANP-Radionieuwsdienst citeert uit redes van voorzitters van Kamers van Koophandel. Uit alle delen van het land. Hen wordt blijkbaar een bruikbare kijk op maatschappelijke ontwikkelingen toegedicht. Vandaag wordt ‘doctorandus Peters’ geciteerd, de KvK-voorzitter van Noord Limburg. Hij hekelde de pendel vanuit Limburg naar Duitsland, waaraan zijn regio inmiddels 2500 arbeidsplaatsen is kwijtgeraakt.
“Peters wees verder op de abnormale ontwikkeling, die is ontstaan door de ontlading van de Duitse koopkracht in Venlo. Zelfbedieningszaken en supermarkten rijzen daar als paddestoelen uit de grond.”
Dat komt me bekend voor. Mijn geboortestad lag ook dicht bij de Duitse grens en vooral op zaterdag wemelde het van Duitsers, die de stad vol parkeerden om inkopen te doen. Vroege jaren 60. Het volk dat nog pas 15 jaar geleden alle kwaad van de wereld bij zich droeg, kwam met een dikke beurs ‘bij ons’ boodschappen doen. ‘Verrekte rotmof’ hoorde ik dan mijn vader mompelen als we achter zo’n dikke mercedes reden. Hem dit nazeggen bleek ook weer niet de bedoeling. Maar doctorandus Peters? Die kan toch weinig bezwaar hebben tegen zo’n bloeiende koophandel, lijkt me. Verwarrend, dat Wirtschaftswunder.

12 januari 2022

118 - uit het radionieuws van 12-1-1962: nylonkousen

Veel berichten vandaag over de gevolgen van de ijslawine in Peru. Licht verwarrend, voor wie ze na elkaar leest. Eerst wordt gemeld dat een arts, die uit het getroffen dal is teruggekeerd, verklaarde dat redders weinig meer kunnen doen dan het bergen van doden.
Er zijn geen gewonden. De lawine, heeft 2 dorpen en 14 nederzettingen volledig weggevaagd.
Later volgt het bericht dat het Nederlandse Rode Kruis 400 dekens zal zenden. En om 7 uur s-avonds bericht het ANP: “vanmiddag is een van de knapste Nederlandse speurhonden per vliegtuig naar Lima gezonden om in Peru te helpen zoeken naar slachtoffers. De hond is een grote duitse herder. Hij heet Roy-Roland.”

Een opwekkender bericht komt van de tricot- en kousenindustrie die het afgelopen jaar een omzet van een half miljard gulden draaide. “Het sterkst steeg het verbruik van dameskousen. Dit is in 2 jaar tijd verdubbeld: van 7 paar in 1959 naar 14 paar per vrouw in 1961.” Allemaal kousen. Mooie gladde kousen met achter een naad en opgehouden met dartele, kanten jarretellekes. Dat was de tijd van de grote gezinnen. In 1967 verdween de kous en kwam de panty. De gezinsgrootte daalde ook spectaculair zo rond die tijd. Gek hè!

11 januari 2022

117 - uit het radionieuws van 11-1-1962: leed

Hare Majesteit is, na het rouwbetoon rond de treinramp van Harmelen, weer teruggereisd naar Lech om haar vakantie voort te zetten. Zou ik dat ook doen, als 93 van je onderdanen zijn omgekomen en het hele land half stok ligt, of juist niet? Ik heb geen onderdanen, ik weet niet hoe dat voelt.
Grootschaliger is vandaag de ellende in Peru. Daar zijn aan de voet van de Huascaran vier dorpen onder een 13 meter dikke ijslawine bedolven. Men schat het dodental op 3 à 4000. Het ANP meldt daar fijntjes bij: “het grootste van de vier dorpen, Huaraz, is 20 jaar geleden ook onder een lawine bedolven. Het aantal doden en vermisten was toen 5000.”
Dat roept vragen op. Was dat letterlijk dezelfde plek? Dat is moeilijk voor te stellen. Je kunt niet in 20 jaar een dorp stichten met duizenden inwoners, op een plaats waar er een paar jaar eerder 5000 onder ijs en puin zijn bedolven. Familie zal het niet wezen, en van wie is die grond. Heeft het kadaster erin voorzien dat de zaak is opgehoogd ?
Dit soort rampen roepen vragen op. De dood is afschuwelijk. Erg, voor de dode zelf, die niet meer mee mag doen. Maar die heeft daar, na het verscheiden, geen weet van. Leed wordt geleden door nabestaanden. Maar wat, als nu praktisch alle nabestaanden ook zijn heengegaan? Buren, familie, vrienden, een heel dorp is foetsie, zoals hier in Peru, of bij de tsunami in Atjeh. Hoe minder nabestaanden, hoe minder leed er is te lijden. Nauwelijks iets om je op te verheugen. Geen kies onderwerp. Maar als rekenkundige gedachte?
Als God wil dat er 5000 tot hem komen, dan beter één heel dorp in één keer, dan alleen treinreizigers wier naam met een P begint. Qua leedvolume dus.

10 januari 2022

116 - uit het radionieuws van 10-1-1962: Burgemeester van Hall

Burgemeester van Hall herinner ik mij als een van de oude stempel. Een telg uit een belangrijk bankiersgeslacht die onder alle omstandigheden waardig en diplomatiek blijft. Des te meer was ik verrast toen de radionieuwsdienst berichtte over zijn nieuwjaarsrede “waarin hij scherpe kritiek heeft geoefend op de plannen van de minister met de Bijlmermeer.”
Die mag niet bij Amsterdam worden getrokken maar moet - met Ouderkerk en Diemen -  een nieuwe gemeente Bijlmermeer worden.
En daar is Van Hall fel tegen. “De heer Van Hall zei de indruk te hebben dat de noden van de hoofdstad het departement in Den Haag niet alleen koud laten, maar dat men zelfs zorgvuldig heeft gezocht naar een oplossing die voor Amsterdam zo nadelig mogelijk is.”
Het zit hem hoog, dat is wel duidelijk.

9 Januari 2022

115 - uit het radionieuws van 9-1-1962: chapelle ardente

De dag na de ramp in Harmelen. Er is onduidelijkheid over het aantal slachtoffers. Vannacht zijn nog acht lichamen uit de wrakken gehaald. Waren die al meegerekend of niet ? Ook de identificatie loopt moeilijk. De ANP-nieuwsdienst meldt dat vrouwen lastiger zijn te identificeren dan mannen. Vrouwen dragen hun papieren over het algemeen in een tas of handtas die bij een ongeluk zoek raakt.
Later, om een uur s-middags, wordt bekend gemaakt dat nog twee slachtoffers ongeïdentificeerd zijn. Een man en een vrouw. En dan volgt de lugubere oproep: “Het Rode Kruis verzoekt personen die nog familieleden vermissen, zich met de informatiepost in verbinding te stellen. Netnummer 030, abonnéenummer 11964.”

De stoffelijke resten zijn opgebaard in de Utrechtse Buurkerk “die als Chapelle Ardente is ingericht.” Dat wordt de hele dag herhaald, zo vaak dat het gaat irriteren. Wat nou ‘Chapelle Ardente’, dat heet normaal een rouwkapel. Waarom erger ik mij daaraan? Het klinkt als duur doen, gewichtig doenerij. Net als met Sail, dan hoor je niet op het nieuws dat er een zootje grote zeilboten in de haven ligt, nee dan gaat het de hele dag over ‘windjammers’ en ‘tall ships’.
Mensen die die woorden gebruiken weten ook wanneer de Beaujolais Primeur weer is gearriveerd.

8 januari 2022

114 - uit het radionieuws van 8-1-1962: Harmelen

De dag begon al slecht. Om 7 uur bericht het ANP dat in het Nauw van Calais een Brits schip over een zuid-Slavisch schip is gevaren, dat in tweeën brak en zonk. 28 zeelieden overleven de ramp niet. Soekarno ontsnapt aan een moordaanslag en Nederland krijgt de schuld. Een Belgisch passagiersvliegtuig wordt door Russische Migs tot landen gedwongen.

Maar dit en ander nieuws wordt vanaf 10.40 uur volledig overschaduwd door de treinramp in Harmelen die vanmorgen om 9.20 uur plaatsvond. Het is intrigerend te lezen hoe letterlijk van uur tot uur de Radionieuwsdienst ANP de luisteraars op de hoogte houdt. Hoe de eerste dokters, verpleegsters en boeren uit de buurt proberen te helpen. Hoe een beroep wordt gedaan op smederijen en fabrieken in de buurt om gasflessen te brengen voor snijbranders om slachtoffers te bevrijden. Hoe van uur tot uur het aantal doden naar boven wordt bijgesteld. Eerst 30, dan 43, dan 51, dan 80 en uiteindelijk 93. Hoe de bevolking van Harmelen zich over de honderden overige passagiers ontfermt. In beide treinen zaten ongeveer 500 mensen.
“Alle huiskamers zitten vol met bleke stille mensen die proberen wat op verhaal te komen.”
Hoe minister-president De Quay komt kijken en spreekt, of beter gezegd niet spreekt. “Bij een ongeluk als dit, zo zegt hij, doet men er beter het zwijgen toe.” En hoe mensen dolend langs de spoorlijn worden aangetroffen, verdwaasd op zoek naar iets of iemand.
Ik heb net de films en interviews over die dag bekeken op het onvolprezen Geschiedenis 24. Het was bar en boos.

7 januari 2022

113 - uit het radionieuws van 7-1-1962: oorlogstuig

Het koninklijk paar viert hun 25 jarig huwelijksfeest vandaag in afzondering te Lech, Oostenrijk. “Het gezin zal vanavond bij kaarslicht dineren” zo meldt het radionieuws.
“Ten noorden van Ameland is het Zweedse schip Ulla op een mijn gelopen. Een reddingsboot en een sleepboot zijn onderweg naar het 2000 ton metende schip.” Dat was dus nog zo, 17 jaar na de oorlog.
Zelf ben ik ook een keer op oorlogstuig gestoten, als kleine jongen van een jaar of 8, dus rond 1961. Ik was die middag uitbesteed aan de zusters van het weeshuis ‘de Steenen Trappen’ in mijn geboortestad, waar een tante van mij werkte. Wij, 20 kinderen tussen 5 en 15, gingen spelen in een buitenpost van het huis, een stuk bos met een houten barak, ergens achter het kerkhof van de stad. Met om de twee uur een glas ranja werd er voornamelijk gerend, gestoeid en in de grond gegraven. Ik stuitte op iets zwaars van ijzer en na opgraven bleek het een granaat van wel 30 cm lang en een decimeter doorsnee. Onbedwingbaar nieuwsgierig tikte ik met mijn nagels op zijn kop, om te kijken of er nog leven in zat. Maar de granaat gaf geen sjoege. Ik pakte hem op en liep er mee naar de dichtstbijzijnde zuster. Die keek vermoeid naar het ding dat ik in mijn armen zeulde en zei iets als, ga weg met dat vieze ding. Maar direct daarop bedacht ze zich en zei ‘kom mee’, en we liepen het bos in naar een plek waar zij konijnenholen wist. ‘Leg hem daar maar’, zei ze. Het ding balanceerde op de ingang van het hol en met een krachtige zwiep met haar voet schoof ze de granaat de aarde in. ‘En nou weer spelen jij, hup!’