31 januari 2022

IJburg

December en januari kenden een paar uitzonderlijk heldere dagen. Dan is een wandeling over IJburg een waar genot. Deze foto is genomen vanaf het zogenaamde proefeilandje, het eerste opgespoten stukje land van IJburg, aan het eind van onze straat. 
Je kijkt over het Markermeer, met links nog net een stukje Vuurtoreneiland.  Prachtig hier.

22 november 2021

abigens terristris of hoe de aarde palen terug omhoog duwt

Op vijfhonderd meter van ons huis, een uiterst zeldzaam fenomeen. Deskundigen weten dat het bestaat maar in zo’n duidelijke vorm wordt het zelden waargenomen, begrijp ik. Wat is het geval?
We stoppen van alles in de aarde zoals lange boorpijpen om water of olie op te boren, buizen voor het vervoer van gas en olie. We graven kilometers diep in de aardkorst om kolen te delven of iets anders. Soms gaat dat mis, de aarde beweegt immers. Horizontale tektoniek in de aardkorst doet lagen verschuiven, even langzaam als onvoorspelbaar. Maar áls het schuift is er geen houden aan. Geologen en geofysici zijn hierop voorbereid, de mijnindustrie moet af en toe zijn verlies nemen als een boorpijp knapt of een mijnschacht gaat knikken. Jammer van de lift, maar er is geen houden aan. It moves down there, zeggen ze.
Verticale tektoniek zien we zelden. Ja, vulkaanuitbarstingen, maar die zijn van een heel andere orde. Dat is magma uit het warme deel dat een uitweg zoekt en vindt. Maar nu, bij ons om de hoek en voor iedereen te zien, een prachtig voorbeeld van abigens terristris, letterlijk vertaald aardse weigering. Zo werd het in de oudheid benoemd omdat men het beleefde als het terugspugen door moeder Aarde van iets wat ze niet bliefde. Waarom het zich op de kavel IJburglaan 541 manifesteert is raadselachtig, maar dat het zich heeft voorgedaan is onmiskenbaar. Een kleine honderd palen die een maand geleden zijn geheid tot onder het maaiveld zijn nu en masse uit de grond herrezen. Gelukkig in bescheiden mate: ze zijn in drie weken tijd een kleine meter opgestuwd en nu tot stilstand gekomen. Recente metingen hebben dit bevestigd. Een paar hebben nog een alpinopet van zand op hun kop. Al met al toch een alarmerend voorval, zo hoor ik van de geotechnici die hier alleen off the record over spreken. Zij willen op geen enkele wijze paniek veroorzaken. Niettemin bevestigen ze dat het ook een abigens van 10 meter had kunnen worden, en dat deze zich net zo goed had kunnen voordoen onder een bestaande constructie. Zie je het voor je, een huis op 10 meter hoge, door de aarde teruggespuwde palen. Vooralsnog zijn de autoriteiten niet op de hoogte gesteld en is er geen ruchtbaarheid aan gegeven. ‘Er is toch geen oplossing’ zeggen ze, ‘wat moeder Aarde wil gebeurt.’
In 1967 is vanuit Arnhem melding gemaakt van een verschijnsel dat later door kenners als een abigens is geboekstaafd. Behalve met een foto is dit geval verder niet gedocumenteerd, laat staan nader onderzocht.
Zelf heb ik ervoor gekozen nu wel naar buiten te treden en dit fenomeen te benoemen en in de Cloud te vereeuwigen. Er wordt een boel onzin verkocht de laatste jaren, maar dit heb ik zelf waargenomen en nu met tekst en foto’s vastgelegd.

Foto 1: IJburglaan 541, november 2021

Foto 2: Arnhem 1967, Nationaal Archief (Collectie Heidemij)

06 oktober 2021

droge voeten fascinatie

Bij de uitleg over het Palenhuis die ik nu steeds moet geven, hoor ik mijzelf zeggen dat ik gefascineerd ben door het heien, door deze oude techniek om alles wat we bouwen vast te zetten op palen die reiken tot 20 meter diep of nog verder. En dat is helemaal waar. Maar dan volgt voor mijzelf de vraag of dit een eenmalige, losstaande fascinatie is, of dat hij past in een patroon. Ja dus, de Ode aan de heipaal past in mijn levenslange belangstelling voor de nationale droge voeten strategie: de strijd met of tegen het water. Er zijn veel aanknopingspunten, één schiet me te binnen, ook omdat er foto’s van zijn. Al vroeg in mijn opleiding tot historisch geograaf schreef ik mij in voor het keuzevak prehistorie en daar hoorde praktijkwerk bij. Met nog twee andere keuzevakkers werd ik op pad gestuurd om mw. M. Miedema te assisteren (we zeiden U), een onderzoeker die terpen in Groningen inventariseerde en categoriseerde (Marijke Miedema, Vijfentwintig eeuwen bewoning in het terpenland ten Noordwesten van Groningen, proefschrift 1983, www.terpenonderzoek.nl/images/Miedema-tekst.pdf/). En zo kwam het dat we in oktober 1973 een week lang ons om zeven uur ’s-ochtends meldden voor haar hotel aan het Gedempte Zuiderdiep. En dan sjeesden we in een gehuurde Kadet het Groninger land op, naar Aduard of Feerwerd of Ezinge. Het is er prachtig, maar je moet er wel oog voor hebben, de hoogteverschillen zijn heel subtiel. Als we een glooiing van het maaiveld dachten te zien draaiden we op haar aanwijzingen al of niet een grondboor in de zompige bodem. Al snel leerden we zien of we in een bewoningslaag boorden en als ja, dan gaf dat oprecht sensatie. Om 8 uur door mistige land sjouwen leidde bij de jonge, vaak brakke student tot de wat-doe-ik-hier-in-Godsnaam vraag maar anderzijds, het had wel wat om in de bewoningsresten van zo lang geleden te prikken. De oudste huisterpen dateren uit de 6e eeuw voor Christus, dat is 2500 jaar geleden. Wat een oud land. En daarbij het idee dat sommige van die terpen misschien wel continu zijn bewoond. Wat zou het mooi zijn om ooit op een terp te wonen. Een droge voeten fascinatie was geboren en is nooit meer weggegaan.

1. Student Oscar Smit (later pop-journalist), student Piet en mw Miedema ontmoeten een pony (okt 1973).

2. student Piet en mw Miedema op een huisterp (okt 1973).

16 augustus 2021

op de oostpunt van Schier

Een korte vakantie op de Waddenzee.  Een paar dagen mee op de tjalk Fosta om rustig droog te vallen en mosselen te plukken. Wie kon weten dat er een noord-wester storm zou opsteken van 8 Bft met uitschieters naar windkracht 9.  Besloten werd de luwte van Schiermonnikoog op te zoeken. Drooggevallen onder het oosteinde konden we bij eb het wad betreden en de aangroei van Schier op de oostzijde van nabij mee maken. Ongelooflijke hoeveelheden zand worden voortgestuwd. Wie vijf minuten op een plek blijft staan ziet aan leizijde van zijn enkels direct een kleine zandduin ontstaan.  Prachtige oergevoelens over de elementen en hoe land ontstaat en weer verdwijnt zijn onvermijdelijk. 

09 augustus 2021

de sluisbuurt

Vandaag het terrein geinspecteerd waar het Palenhuis zal worden opgericht. De Sluisbuurt is van oudsher een bagger bassin, waar slib uit de havens en grachten werd gedumpt. Blubberiger kun je het niet krijgen. Daaroverheen is een meter of twee drie zand gespoten. Dat pakket ligt nu een paar jaar in te klinken, met her en der een klaproos of iets anders taais. Verder stuift het behoorlijk bij droog weer. Het lijkt een nog volledig ongebruikt braakliggend terrein, maar als je goed kijkt zie je toch wel activiteiten.  Wat bouwketen natuurljk, zoals een rijtje van Dura Vermeer, maar ook wel de eerste tastbare bouwsels.  Aandoenlijk is de brug, onlangs afgerond, die je brengt van niets naar nergens over een (nog) niet bestaand water. Op de achtergrond de beroemde Schellingwouderbrug.  Vererop is een rijtje betonnen heipalen geplaatst met een nog onbekend doel. Wat ze gaan dragen is onbekend, maar let op:  op de paal links staat 'niet gebuiken'.  Goed om te weten.

30 juni 2021

bomen krijgen fundering

Het zal niet verbazen dat ik me de laatste tijd verdiep in de wereld van het funderen. Er is van alles over te lezen in geschiedenisboeken, technische leerboeken, jubileumboeken van funderingsbedrijven, etc. etc.  En op het web is natuurlijk van alles te vinden.
Het meest onderhoudende en tegelijk leerzame boekje dat ik tegenkwam is De fundamenten van de stad  in 2010 geschreven door journalist Ad Tissink. Het is een bundeling van artikelen die hij schreef voor Het Parool in de periode dat de noord-zuidlijn werd aangelegd. Met oprechte belangstelling volgt hij de activiteiten die op en vooral onder de grond plaatsvinden. Hij kijkt voor zijn lezers met het oog van een leek en laat zich de onvoorstelbare huzarenstukjes die worden uitgehaald in begrijpelijk taal uitleggen. In 42 paragraafjes worden essentiële problemen en faits divers in heel soepel Nederlands aangeboden. Je zou het een Engelse vertaling toewensen, want wat zouden buitenlanders zich verbazen als ze ons zien bouwen in de blubber. Een echte eye-opener was voor mij het artikel over de fundering van bomen in het Vondelpark. Ik fietste er jarenlang dagelijks doorheen en zag inderdaad bomen omgaan of gevaarlijk overhellen. Het besluit om er 91 van een fundering te voorzien leek mij in eerste instantie een broodje aap, maar nee, dit is wat wij doen in Nederland.

foto Arno Heemskerk

juli 1997

Mussenden tempel, Noord-Ierland

De Mussenden Temple is in 1785 gebouwd naar voorbeeld van de Tempel van Vesta op het Forum Romanum. Het is gebouwd als bibliotheek met zeezicht, onderdeel van een groter landgoed, Down Hill House, waar alleen ruïnes van resten. Het staat op de rand van een klif in County Londonderry, Noord Ierland. Als er geen versterking was aangebracht had het al in zee gelegen. Ik zag het gebouwtje in 1997 en bij binnenkomst overviel me een gevoel van complete harmonie. Blijkbaar waren de verhoudingen in de ronde binnenruimte, hoogte, doorsnede, de vensteropeningen, zo perfect dat het mij volledig overrompelde. Bij thuiskomst bleef ik rondlopen met mijn liefde voor dit architectonische wonder. Ik kon niets anders bedenken dan dat ik het maar moest nabouwen om het zo dichtbij me te hebben. Meestal zijn van zulke monumenten opmetingstekeningen gemaakt, in inderdaad, na wat correspondentie met de National Trust kreeg ik een pakket tekeningen thuisgestuurd. Met het hout van de overtollige slaapkamerkast is toen in enkele weken tijd mijn versie ontstaan. Beschilderd door José Fernanda, viert mijn tempel binnenkort alweer zijn 25ste verjaardag.